Dunning–Kruger etkisi: Bilmediğini bilmemek

İnternette sık paylaşılan bir grafik var: bilgi arttıkça önce güven tavan yapar ("Aptallık Dağı"), sonra çöker, sonra yavaş yavaş yükselir. Bu grafik genellikle Dunning–Kruger etkisi diye anılır. Ama ilginç bir şekilde, orijinal araştırmada böyle bir grafik yoktur.

Orijinal çalışma

1999'da Justin Kruger ve David Dunning, öğrencilere mantık, dil bilgisi ve mizah anlama gibi alanlarda testler verdi ve ardından kendi performanslarını tahmin etmelerini istedi. Sonuç şuydu:

• En düşük puanı alanlar, kendilerini ortalamanın oldukça üstünde tahmin etti.
• En yüksek puanı alanlar ise kendilerini biraz hafife aldı.

Yazarların yorumu: Bir alanda yetkin olmak için gereken beceri, yetkinliği değerlendirmek için de gereklidir. Yani az bilen kişi, hatalarını fark edecek bilgiden de yoksundur.

Eleştiriler

Son yıllarda bazı araştırmacılar bu bulgunun bir kısmının istatistiksel bir yanılsama olabileceğini öne sürdü. Gilles Gignac ve Marcin Zajenkowski, ortalamaya dönüş ve "herkesin kendini biraz ortalamanın üstünde görmesi" gibi etkilerin, gerçek bir psikolojik süreç olmasa bile benzer bir grafik üretebileceğini gösterdi.

Bu, etkinin tamamen yanlış olduğu anlamına gelmiyor. İnsanlar kendi becerilerini değerlendirmede gerçekten zorlanabilir. Ama "aptallık dağı" gibi abartılı yorumlar bilimsel bulgunun ötesine geçiyor.

Bundan çıkarılacak ders

• Kendine sor: "Bu konuda emin olmamı sağlayan şey ne? Hatalı olduğumu nasıl anlarım?"
• Geri bildirim iste: Kendi değerlendirmemiz kör noktalar içerebilir. Dışarıdan bakan biri bunları görebilir.
• Başkalarını yargılamak için kullanma: Bu kavram çoğu zaman "karşı taraf cahil" demek için kullanılıyor. Asıl değeri, kendi bilgimize karşı alçakgönüllü olmamızı hatırlatmasında.

Psikodak'ta bu konu

Öz-değerlendirme, bilişsel yanlılıklar ve karar verme Psikodak'ın "Düşünme, Dil ve Karar Verme" ünitesinde anlatılıyor. Uygulamadaki ders içi sorular ve sınavlar da tam bu yüzden var: bildiğini sandığını gerçekten bilip bilmediğini görmen için.

Kaynaklar

• Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134.
• Gignac, G. E., & Zajenkowski, M. (2020). The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artefact. Intelligence, 80, 101449.
• Dunning, D. (2011). The Dunning–Kruger effect: On being ignorant of one's own ignorance. Advances in Experimental Social Psychology, 44, 247–296.