Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi: Gerçekten bir piramit mi?

Fizyolojik ihtiyaçlar en altta, kendini gerçekleştirme en tepede. Bu piramidi muhtemelen bir ders kitabında, bir sunumda ya da bir iş eğitiminde görmüşsündür. İlginç olan şu: Abraham Maslow kuramını hiçbir zaman bir piramit olarak çizmedi.

Kuramın aslı

Maslow 1943'te yayımladığı makalesinde insan motivasyonunu beş ihtiyaç grubuyla açıkladı:

1. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yemek, su, uyku.
2. Güvenlik: Barınma, istikrar, korunma.
3. Ait olma ve sevgi: İlişkiler, arkadaşlık, aidiyet.
4. Saygı: Başarı, takdir, öz-saygı.
5. Kendini gerçekleştirme: Potansiyelini ortaya koymak.

Maslow, alt ihtiyaçlar karşılandıkça üsttekilerin daha belirgin hâle geldiğini düşündü. Ama bunun katı bir sıra olmadığını, insanların aynı anda birden fazla ihtiyacı farklı oranlarda karşıladığını da açıkça yazdı.

Piramit nereden çıktı?

Piramit görseli, kuramın 1960'larda yönetim ve iş dünyası kitaplarında yaygınlaşmasıyla ortaya çıktı. Görsel akılda kalıcıydı ama kuramı "bir basamağı tamamlamadan diğerine geçilmez" diye yanlış anlaşılmaya açık hâle getirdi.

Araştırmalar ne diyor?

Louis Tay ve Ed Diener 2011'de 123 ülkeden veriyle yaptıkları çalışmada, Maslow'un tanımladığı ihtiyaçların gerçekten de iyi oluşla ilişkili olduğunu buldu. Ancak sıralama beklendiği kadar katı değildi: İnsanlar temel ihtiyaçları tam karşılanmadan da sosyal ilişkilerden ve saygıdan iyi oluş kazanabiliyordu.

Neden hâlâ öğretiliyor?

Çünkü temel fikir değerli: İnsan davranışı tek bir ihtiyaçla açıklanamaz ve temel ihtiyaçları karşılanmamış birinden "kendini gerçekleştirmesini" beklemek gerçekçi değildir. Önemli olan kuramı katı bir merdiven gibi değil, birbirine geçen ihtiyaçların haritası gibi düşünmek.

Psikodak'ta bu konu

Motivasyon kuramları "Motivasyon ve Duygu" ünitesinde, Maslow'un da içinde yer aldığı hümanistik yaklaşım "Psikolojinin Tarihi ve Ekolleri" ile "Pozitif Psikoloji" ünitelerinde anlatılıyor.

Kaynaklar

• Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396.
• Tay, L., & Diener, E. (2011). Needs and subjective well-being around the world. Journal of Personality and Social Psychology, 101(2), 354–365.
• Bridgman, T., Cummings, S., & Ballard, J. (2019). Who built Maslow's pyramid? Academy of Management Learning & Education, 18(1), 81–98.