Narsisizm mi, narsisistik kişilik bozukluğu mu? Aradaki fark

"Eski sevgilim narsistti." Bu cümleyi son yıllarda çok duyuyoruz. Kelime o kadar yaygınlaştı ki, bencil, kibirli ya da kırıcı davranan herkes için kullanılıyor. Oysa psikolojide narsisizm ile narsisistik kişilik bozukluğu farklı şeyleri anlatır.

Bir özellik olarak narsisizm

Narsisizm, herkeste farklı düzeylerde bulunan bir kişilik özelliğidir. Kendine güven, takdir edilme isteği ve liderlik arzusu gibi yönleri vardır. Araştırmalar bu özelliği bir yelpaze olarak ölçer; çoğu insan bu yelpazenin bir yerindedir.

Araştırmacılar narsisizmin iki biçimini ayırır:

• Büyüklenmeci narsisizm: Dışa dönük, kendinden emin, ilgi arayan.
• Kırılgan narsisizm: Dışarıdan çekingen görünebilen ama eleştiriye aşırı duyarlı, içten içe takdir bekleyen.

Bir tanı olarak narsisistik kişilik bozukluğu

Narsisistik kişilik bozukluğu (NKB), DSM-5-TR'de tanımlanan bir kişilik bozukluğudur. Tanı için yalnızca kibirli olmak yetmez. Büyüklük duygusu, sürekli hayranlık ihtiyacı ve empati eksikliğinden oluşan örüntünün:

• Kalıcı olması (yetişkinliğin başından beri, farklı ortamlarda),
• Katı olması,
• Kişinin hayatında belirgin sıkıntı ya da işlev kaybına yol açması gerekir.

Bu değerlendirme, yapılandırılmış görüşmelerle ve uzun süreli gözlemle yalnızca eğitimli bir uzman tarafından yapılabilir.

Neden etiketlemekten kaçınmalı?

• Uzaktan tanı konmaz. Bir kişiyi birkaç davranışından yola çıkarak "narsist" diye tanılamak, uzmanların bile yapmadığı bir şeydir.
• Davranışa odaklanmak daha işe yarar. "Narsist" demek yerine "Beni dinlemiyor, sürekli küçümsüyor" demek sorunu daha net tanımlar ve sınır koymayı kolaylaştırır.
• Etiket damgalar. Kişilik bozuklukları ciddi ve tedavi edilebilir durumlardır; kelimenin hakaret gibi kullanılması, yardım arayanları da yalnızlaştırır.

Psikodak'ta bu konu

Kişilik özellikleri "Kişilik" ünitesinde, kişilik bozuklukları ise "Kişilik Bozuklukları" ünitesinde tanı ölçütleri, araştırmalar ve tartışmalarıyla anlatılıyor. Uygulama tanı koymaz; amacı kavramları doğru öğretmek.

Kaynaklar

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). APA.
• Miller, J. D., Lynam, D. R., Hyatt, C. S., & Campbell, W. K. (2017). Controversies in narcissism. Annual Review of Clinical Psychology, 13, 291–315.
• Pincus, A. L., & Lukowitsky, M. R. (2010). Pathological narcissism and narcissistic personality disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 421–446.